Zakład Diagnostyki Obrazowej

DIAGNOSTYKA NACZYNIOWA I RADIOLOGIA ZABIEGOWA

1. Wykonujemy:

• Diagnostyczne badania angiograficzne
• Interwencyjne (terapeutyczne) zabiegi angiograficzne
• Inne (nie angiograficzne) interwencyjne zabiegi radiologiczne

2. Co to jest badanie naczyniowe?

Całokształt procedur podczas których dzięki zastosowaniu promieni rtg uwidaczniany jest system naczyniowy przy równoczasowym, donaczyniowym podawaniu środka kontrastowego.

3. Wskazania do procedur naczyniowego:

• podejrzenie występowania schorzeń naczyniowych
• ocena i lokalizacja unaczynienia zmian nowotworowych
• ocena i diagnostyka powikłań pooperacyjnych, zmian pourazowych
• naczyniowe zabiegi interwencyjne (terapeutyczne)

4. Przeciwskazania:

a). Bezwględne:

Pacjent w ciężkim stanie ogólnym z zaburzeniami wieloukładowymi.

b). Względne:

• zaburzenia kardiologiczne (np. po przebytym zawale, arytmia, zaburzenia metaboliczne)
• niewydolność nerek
• alergia na środki kontrastowe
• koagulopatie
• brak możności leżenia na wznak podczas badania
• resztki kontrastu barytowego w przewodzie pokarmowym
• ciąża

5. Rodzaje wykonywanych radiologicznych zabiegów interwencyjnych:

a). Z zakresu układu tętniczego:

• lokalne procedury trombolityczne (rozpuszczanie skrzepów, zatorów w tętnicach obwodowych)
• angioplastyka – poszerzanie naczyń (np. tt. kończyn, nerkowe, szyjne)
• zakładanie stentów naczyniowych
• embolizacje tętnicze (np.ostre krwawienie z przewodu pokarmowego, zmiany nowotworowe, przed operacjami chirurgicznymi w celu ograniczenia krwawienia, zespoły nerczycowe, anomalie naczyniowe)

b) Z zakresu układu żylnego:

• przezskórne zakładanie filtrów do żyły głównej dolnej
• przezskórne ustanawianie połączeń (shuntów) wrotno-żylnych omijających wątrobę - TIPS
• zakładanie stentów w układzie żylnym

c) Zabiegi pozanaczyniowe

• zakładanie stentów w zakresie przewodu pokarmowego
• zakładanie stentów moczowodowych
• przezskórne cholangiografie oraz odbarczanie zastojów żółciowych wewnątrzwątrobowych
• przezskórny drenaż ropni w zakresie j. brzusznej

6. Przygotowanie pacjenta do zabiegu

Bezwzględnie wymagana jest wcześniejsza kwalifikacja do badania/zabiegu naczyniowego. W tym celu celowe jest uprzednie dostarczenie pełnej dokumentacji medycznej pacjenta, a zwłaszcza wyniki badań obrazowych razem z wykonaną dokumentacją zdjęciową.

Pacjent na czczo (6 – 8 h przed zabiegiem zabronione jest przyjmowanie doustne napojów i pokarmu), z wygolonymi pachwinami – ze względu na dostęp przez t. udową - powinien zjawić się na 30 min przed wyznaczoną godziną. Konieczne jest dostarczenie następujących dokumentów i wyników badań:

- Czas krwawienia i krzepnięcia – wykonany najwcześniej 2- 3dni przed badaniem
- Z aktualnym świadectwem szczepienia przeciwko żółtaczce zakażnej, w wypadku braku szczepienia konieczne jest oznaczenie na 7 dni przed badaniem odpowiedniego antygenu anty Hbs ( jeśli to możliwe także anty HBc)
- Właściwie wypełnionym skierowaniem do Pracowni Naczyniowej (gotowe blankiety do odebrania na miejscu lub na naszej stronie internetowej)

W przypadku niektórych badań przez cały czas badania/zabiegu aż do czasu dostarczenia pacjenta na macierzysty oddział, bezwzględnie wymagana jest obecność lekarza z jednostki kierującej pacjenta. Szczegóły do uzgodnienia z personelem Pracowni.

7. Opieka nad pacjentem po zabiegu.

Pacjent po wykonanym badaniu/zabiegu musi 24 – h przebywać w pozycji leżącej pod opieką pielęgniarską, co ma zapobiec utajonej utracie krwi z miejsca nakłucia. Zakres opieki po procedurach interwencyjnych prosimy każdorazowo ustalać z lekarzen wykonującym zabieg.

8. Stosowanie środków cieniujących

W czasie badań angiograficznych oraz procedur zabiegowych koniecznym jest donaczyniowe podawanie środków cieniujących – szczegółowe informacje patrz rozdział:
ŚRODKI CIENIUJĄCE STOSOWANE W CZASIE BADAŃ OBRAZOWYCH

9. Przykładowe opisy procedur

Poniżej przytaczamy opisy badania diagnostycznego a także angioplastyki (najczęściej wykonywana procedur zabiegowa). Opisy zostały opracowane przez zespół Zakładu Radiologii Naczyniowej i Zabiegowej AM w Lublinie.

BADANIE ANGIOGRAFICZNE (Procedura ma charakter diagnostyczny)

Przebieg badania:

Chory ułożony jest w pozycji leżącej na plecach i obłożony sterylnymi serwetami. Badane jest tętno w prawej lub lewej pachwinie (jeżeli obie tętnice udowe są zamknięte to wykorzystywana jest tętnica w dole pachowym). Miejsce nad tętnicą jest golone a następnie odkażone płynem odkażającym (np. spirytus). Lekarz ubrany jest w sterylny fartuch i rękawice, nakłuwa przygotowane miejsce zwykłą igłą do zastrzyków i znieczula okoliczne tkanki. Znieczulenie to usuwa odczucia bólu ale nie znosi czucia dotyku, tak więc chory odczuwa jedynie dotyk ręki lekarza. Następnie lekarz przez znieczuloną skórę i tkankę podskórną nakłuwa tętnicę i wprowadza do niej cewnik czyli cienką, giętką plastikową rurkę o średnicy ok. 1mm. Drugi koniec cewnika łączony jest ze strzykawką podającą środek kontrastowy do badanej tętnicy. Po podaniu kontrastu w rejonie zaopatrywanym przez tą tętnice, chory odczuwa przemijające po kilku sekundach odczucie ciepła. Jeśli badane są kończyny dolne to w ich obrębie chory odczuwa ciepło; jeśli naczynia mózgowe to w głowie, a jeśli nerki to w brzuchu. Ważne jest aby chory w tym czasie nie poruszył się co umożliwi otrzymanie wyraźnych obrazów i szybkie zakończenie badania, bez potrzeby jego powtarzania. Po zakończeniu badania lekarz usuwa cewnik i uciska przez 5-10 minut miejsce nakłucia, a następnie zakłada opatrunek uciskowy na 3 godziny. Choremu nie wolno wstawać, siadać ani zginać nogi po stronie nakłuwanej aż do następnego dnia (po badaniu można przyjmować posiłki). Do macierzystego oddziału chory wraca w pozycji leżącej. Powikłania mogące wystąpić w trakcie lub po badaniu: krwiak w ok. nakłucia (<3%), zamknięcie badanej tętnicy wymagające zabiegu chirurgicznego (bardzo rzadko, <0,5%). Ryzyko wystąpienia zgonu, podobnie jak w przypadku każdego inwazyjnego zabiegu istnieje, choć przypadki takie są niesłychanie rzadkie. Korzyści płynące z wykonywanego badania pozwalają na dokładne określenie charakteru zmian w organizmie chorego, co jest warunkiem koniecznym do wdrożenia prawidłowego, skutecznego leczenia. Alternatywnym rozwiązaniem jest badanie metodą rezonansu magnetycznego lub kolorowej ultrasonografii dopplerowskiej. Jednak skuteczność i dokładność tych metod w ocenie zmian naczyniowych jest dużo mniejsza. Istnieje również możliwość wdrożenia leczenia bez postawienia dokładnej diagnozy, lecz skuteczność takiego leczenia jest bardzo wątpliwa.

ZABIEG ANGIOPLASTYKI (Procedura ma charakter leczniczy)

Przebieg zabiegu:

Po wstępnym badaniu angiograficznym i stwierdzeniu obecności krytycznego zwężenia tętnicy, cewnik diagnostyczny zamieniany jest na cewnik balonowy. Jest to podobna plastikowa, elastyczna rurka o średnicy 1mm z zamontowanym na końcu balonem, który podczas wprowadzenia cewnika do naczynia jest opróżniony i nie powoduje powiększenia średnicy cewnika. Po umieszczeniu cewnika w naczyniu, w taki sposób, że balon jest w miejscu zwężenia jest on wypełniony pod ciśnieniem co powoduje powiększenie balonu i rozszerzenie naczynia od środka. Jeżeli zwężenie nie rozszerza się do odpowiednich rozmiarów, przez cewnik wkładana jest specjalna proteza w kształcie sprężynki nazywana stentem, który stanowi dla tętnicy rusztowanie utrzymujące od wewnątrz poszerzony odcinek. Podczas zabiegu chory otrzymuje dożylnie 3000 j. Heparyny. Przez 48 godzin po zabiegu powinien otrzymać heparynę drobnocząsteczkową w dawce leczniczej, a przez następne 6 miesięcy 2 x dziennie 100 mg aspiryny (jeżeli nie ma przeciwskazań). Powikłania mogące wystąpić w trakcie lub po badaniu: krwiak w ok. nakłucia (<3%), zamknięcie badanej tętnicy wymagające zabiegu chirurgicznego (2,5%). Podobnie jak przy zabiegu przeprowadzonym w szpitalu istnieje możliwość wystąpienia zgonu, choć przypadki takie są niesłychanie rzadkie. Korzyści płynące z zabiegu to nieoperacyjne wyleczenie zwężenia tętnicy. Alternatywnym rozwiązaniem jest zabieg chirurgiczny.