Zakład Diagnostyki Obrazowej
Historia - Okres od 1945 do 1996
Badanie w technice odmy mózgowej
Zespół Zakładu Radiologii (1950)
Pierwszy polski podręcznik neuroradiologii
Tomograf komputerowy (prod. 1982)
Tomograf komputerowy (prod. 1982)
Angioplastyka t. biodrowej wspólnej
Angioplastyka t. biodrowej wspólnej
Zakład Diagnostyki Obrazowej (lata 90.)
Zakład Diagnostyki Obrazowej (lata 90.)
W 1945 r. do Krakowa przybyła ze Lwowa (absolwent wydziału lekarskiego Uniwersytetu im. Jana Kazimierza - 1927) dr Stanisława Spettowa (1902-1994) i l sierpnia objęła kierownictwo Pracowni Radiologicznej Kliniki Neuropsychiatrycznej. Przełomowym momentem w jej życiu oraz w historii polskiej neuroradiologii stało się powstanie w 1946 r. w ramach Kliniki Neuropsychiatrycznej UJ, oddziału neurochirurgii w tzw. Domku Piltza (byłej willi profesora Piltza). Założycielem i kierownikiem został doktor Adam Kunicki. Dynamiczny rozwój tej placówki funkcjonującej na światowym poziomie, stwarzał zapotrzebowanie na specyficzną diagnostykę układu nerwowego. W odpowiedzi na to wyzwanie, w ciągu 26 lat pracy prof. Spettowa stworzyła w Krakowie ośrodek neuroradiologiczny na najwyższym poziomie, kładąc podwaliny pod powstanie polskiej neuroradiologii.
Powstanie ośrodka neuroradiologii w Krakowie łączy się ściśle z rozwojem neurochirurgii, dla której to dziedziny wyodrębniła się osobna gałąź radiologii. Już w XVIII wieku w Krakowie, twórca polskiej chirurgii uniwersyteckiej, prof. UJ Rafał Czerwiakowski (1742-1816) zajmował się leczeniem następstw urazów czaszkowo-mózgowych. Z kolei profesor UJ, chirurg Alfred Obaliński (1843-1898) jako jeden z pierwszych w 1881 r. użył w piśmiennictwie określenia neurochirurgia.
Wielkim osiągnięciem prof. Spettowej było utworzenie archiwum neuroradiologicznego składającego się z ponad siedmiu tysięcy opracowanych przypadków (dokumentacja kliniczna i radiologiczna) różnych schorzeń układu nerwowego. Wraz z prof. Adamem Kunickim w 1955 r. wprowadziła do piśmiennictwa światowego pojęcie "guza obszaru środkowego".Dzięki talentom dydaktycznym oraz wielkiej życzliwości, kierowana przez prof. Spettową placówka stała się głównym krajowym centrum szkoleniowym, gdzie na licznych kursach kształcili się radiolodzy ogólni, neurolodzy i neurochirurdzy.Działalność prof. S. Spettowej, dzięki jej inicjatywie i wieloletniej, pionierskiej pracy pozwoliła stworzyć polską szkołę neuroradiologii.
27 listopada 1947 reaktywowano Koło Krakowskie Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego przez radiologów J. Chudyka, A.Pawlaka, A,Gyzla i K. Dorawskiego. Warto wspomnieć, dr Dorawski był także jednym z pionierów polskich wypraw alpinistycznych w góry pozaeuropejskie. Uczestniczył w pierwszej polskiej wyprawie w Andy w latach 1933-34 (odkryto wtedy nowy szczyt i nazwano go "El Pico Polaco"), a w 1934 był kierownikiem ekspedycji alpinistycznej w góry Atlas.
W 1949 w Krakowie wydano podręcznik "Radiologia Stomatologiczna" (pierwszy polski powojenny podręcznik w tej dziedzinie) autorstwa dr Zygmunta Kopery (drugie wydanie w roku 1954). W tym samym roku założono Krakowską Szkołę Techników Elektrokardiologii.
W roku 1949 zmarła dr Korabczyńska pozostawiając Zakład Diagnostyki Obrazowej jako dużą placówkę zarówno o profilu diagnostycznym jak i terapeutyczny. Kierownictwo Zakładu objął dr Julian Chudyk (1894-1956), absolwent (1923) wydziału lekarskiego UJ. Jako radiolog pracował wcześniej w Krakowskiej Kasie Chorych a także w pracowniach radiologicznych klinik chirurgii i chorób wewnętrznych. W 1951 r. po reformie wyższego szkolnictwa medycznego, w Krakowie zlikwidowano wydział lekarski, najstarszy wydział Almae Matris, tworząc Akademię Medyczną. W marcu 1951 r. powołano do życia Klinikę Radiologiczną AM, a w październiku tego roku Katedrę Radiologii AM. Kierownikiem obu jednostek został dr Chudyk, mianowany w roku 1954 docentem. Dzięki jego staraniom dokonano modernizacji, tworząc nowoczesną jak na owe czasy, placówkę naukowo-dydaktyczno-usługową. Doc. Chudyk był trzykrotnie przewodniczącym Koła Krakowskiego PLTR, dwukrotnie wiceprezesem Zarządu Głównego PLTR a także przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego XII Naukowego Zjazdu PLTR (odbył się w dniach 2-3 czerwca 1949 w Krakowie).
Doc. Chudyk odegrał kluczową rolę w procesie beatyfikacyjnym karmelity bosego, o. Rafała Kalinowskiego. Udokumentował i opisał niewytłumaczalne cofnięcie się zmian w obrębie kręgosłupa u pacjenta co uznane zostało za cud pod wpływem modlitwy do o. Rafała, póżniejszego świętego.
W okresie 1956-57, po śmierci doc. Chudyka, kierownictwo Zakładu i Katedry sprawowała dr Elżbieta Jorasz (od roku 1968 docent).
W latach 1957-1973 kierownikiem Katedry i Kliniki Radiologii był prof. Stanisław Januszkiewicz (1903-1979). Studia ukończył w roku 1928 na wydziale lekarskim Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. Szkolił się w zagranicznych ośrodkach radiologicznych - w Berlinie, Paryżu, Londynie i Wiedniu. W roku 1939 habilitował się z rentgenologii lekarskiej pod opieką prof. K. Meyera. Główne zainteresowania naukowe profesora skupiały się początkowo na zagadnieniach technicznych (w 1935 opatentował pierwowzór obecnie powszechnie stosowanej przesłony głębinowej) a następnie objęły diagnostykę nowotworów, głównie ziarnicy złośliwej. Wielką pasją była także dydaktyka; był autorem, pięciokrotnie wznawianego, podręcznika "Diagnostyka rentgenowska ogólna -podręcznik dla studentów" oraz twórcą bogatego archiwum dydaktycznego. Pełnił funkcję prorektora Akademii Medycznej w Krakowie. Był przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego XXII Zjazdu PLTR (odbył się a dniach 4-6 czerwca 1964 w Krakowie).
W roku 1970 nakładem PZWL ukazał się podręcznik "Neuroradiologia". Jego autorem był doc. Ryszard Chrzanowski, który w latach 1973-75 kierował Zakładem Neuroradiologii Instytutu Neurologii w Krakowie. Był uczniem i następcą prof. Spettowej (przeszła na emeryturę w roku 1972). Podręcznik ten był pierwszym i jedynym tego typu wydawnictwem w Polsce aż do roku 2000.
W okresie 1973-75, po odejściu prof. Januszkiewicza na emeryturę, funkcję p.o. kierownika Katedry i Zakładu Radiologii pełniła dr Halina Naturska-Targosz.
W roku 1974 kierownikiem Zakładu Neuradiologii został doc. Józef Kuśmiderski.
W 1975 r. kierownikiem Katedry i Zakładu Radiologii został mianowany doc. Olgierd Billewicz (1928-1996). Absolwent (1954) Akademii Medycznej w Gdańsku; tam też uzyskał doktorat (1967) i habilitacje (1975). W roku 1986 otrzymał tytuł profesora. Jego naukowe zainteresowania obejmowały neuroradiologię i diagnostykę układu naczyniowego - należał on do grona wybitnych polskich neuroradiologów.W roku 1976, w wyniku reorganizacji, wydzielono Katedrę i Zakład Diagnostyki Obrazowej oraz Klinikę Onkologii. Dzięki staraniom profesora powstała nowoczesna pracownia badań naczyniowych (1977), a także wprowadzono najnowsze metody diagnostyczne, jak tomografię komputerową (1982), ultrasonografię (1983) oraz mammografię (1983). Wszystkie te pracownie były pierwszymi w Polsce Południowo-Wschodniej.
Pod kierownictwem O. Billewicza zespół techników i lekarzy przeprowadził badania radiologiczne mumii egipskich znajdujących się w krakowskim Muzeum Archeologicznym.
Prof. Billewicz był przez dwie kadencje przewodniczącym Zarządu Głównego PLTR, delegatem Polski w Europejskim Towarzystwie Neuroradiologii , Przewodniczącym Komisji Radiologii PAN, a także przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego XXXI Zjazdu PLTR (odbył się w dniach 12-14 czerwca w Krakowie). W roku 1988 powrócił do Gdańska obejmując kierownictwo Instytutu Radiologii Akademii Medycznej w Gdańsku.
W połowie lat 80. wprowadzono w ośrodku krakowskim techniki z zakresu radiologii interwencyjnej (dr Andrzej Urbanik) - embolizacje i angioplastykę.
W roku 1988 kierownikiem Katedry i Zakładu Radiologii został doc. Józef Kuśmiderski (1928 - 1998). Absolwent (1953) Akademii Medycznej w Lublinie. Doktorat (1965) i habilitacje (1978) uzyskał pod kierunkiem prof. Spettowej w Zakładzie Neuroradiologii Akademii Medycznej w Krakowie, którego kierownikiem był od roku 1974 aż do śmierci (w latach 1988-98 był jednocześnie kierownikiem Zakładów Neuroradiologii i Radiologii). W roku 1994 uzyskał tytuł profesora. Był autorem wielu pionierskich i ważnych, nie tylko dla polskiej neuroradiologii prac. Po raz pierwszy w literaturze polskiej opisał objawy wrodzonego wąskiego kanału kręgowego oraz rozpoznanie diastomatomielii za pomocą TK. Równie istotny był jego wkład do neuroradiologii światowej - po raz pierwszy opisał diplomielię na podstawie mielografii TK.
W 1994 nawiązano współpracę z Instytutem Fizyki Jądrowej w Krakowie, gdzie w 1985 grupa naukowców pod kierunkiem prof. Andrzeja Jasińskiego (Zakład Radiospektroskopii) rozpoczęła prace badawcze w celu stworzenia polskiego MR. Prace uwieńczone zostały sukcesem - uruchomiono system oparty o stały magnes 0.6 T, z własnej konstrukcji konsolą w standardzie CAMAC i minikomputerem z własnym oprogramowaniem. Pierwsze obrazy roślin i małych zwierząt uzyskano w 1986. System został zmodernizowany w 1992; wymieniono magnes na nadprzewodzący (6,3 T/53 mm) a także uruchomiono opcje mikroskopii MR.
W okresie kierownictwa prof. Kuśmiderskiego opracowano koncepcję budowy nowego Centrum Obrazowania przy ul. Kopernika 50 i rozpoczęto (1996) budowę pierwszej części pracowni MR. Profesor był wieloletnim przewodniczącym sekcji neuroradiologii PLTR, delegatem Polski w Europejskim Towarzystwie Neuroradiologii a także przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego II Zjazdu Polskiego Medycznego Towarzystwa Rezonansu Magnetycznego (odbył się w dniach 10-13 października 1996 w Krakowie). Kongres odbył się w setną rocznicę powstania polskiej radiologii. Z tej okazji, zorganizowano w Muzeum UJ jubileuszową wystawę "Pionierzy Radiologii Krakowskiej - w Stulecie."
W połowie lat 90. wprowadzono techniki z zakresu neuroradiologii interwencyjnej (dr Andrzej Urbanik) - embolizacja malformacji tętniczo-żylnych mózgu oraz tętniaków naczyń mózgowych. Było to możliwe po zainstalowaniu w roku 1994, w Zakładzie Neuroradiologii angiografu pracującego w technice cyfrowej angiografii subtrakcyjnej (DSA). W 1999 opublikowano pierwszy polski artykuł w prasie radiologicznej na ten temat - A.Urbanik, T. Turski, B. Podsiadło-Kleinrok, H. Uhl, B. Danilewicz: Embolizacja wad tętniczo-żylnych mózgu. Polski Przegląd Radiologii. 2004, 2:93-96.
