Rozmiar czcionki A A A
Wersja dla niedowidzących

ul. Mikołaja Kopernika 36, 31-501 Kraków

Całodobowy punkt informacji: +48 12 424 70 00

fax: +48 12 424 74 87

Oddział Kliniczny Chorób Metabolicznych

Rejestracja: 12 424-83-09

Już za tydzień (14 listopada) Światowy Dzień Walki z Cukrzycą

2011/11/07

Co to za choroba i jak można się przed nią chronić?
O tym w rozmowie z prof. dr hab. med. Maciejem Małeckim, Ordynatorem Oddziału Klinicznego Kliniki Chorób Metabolicznych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

Panie Profesorze, czy w Polsce cukrzyca jest dużym problemem?

Cukrzyca w naszym kraju, podobnie jak w całej Europie i na całym świece, jest obecnie dużym problemem. Szacuje się, że w Polsce cukrzycą dotknięte jest 4 % ogółu społeczeństwa, co odpowiada ok. 2 milionom osób. Wśród tych 2 milionów chorych, ok. 85 % stanowią pacjenci z cukrzycą typu 2, a więc zdecydowanie dominują wśród chorych na cukrzycę. Natomiast ok. 10% to pacjenci z cukrzycą typu 1. Pozostali to chorzy z różnymi innymi formami tej choroby.

Czym właściwie jest cukrzyca?

Tak naprawdę cukrzyca nie jest jedną jednostką chorobową. Stanowi ona grupę chorób metabolicznych, których wspólnym mianownikiem jest podwyższony poziom glukozy we krwi.
Wspomniałem już o tym, że wśród tych 2 milionów chorych na różne odmiany cukrzycy, dominują pacjenci z cukrzycą typu 2. Stanowią ponad półtora miliona osób. Ważne jest, abyśmy pamiętali, że z tych ponad półtora miliona osób z cukrzycą typu 2, jedynie połowa ma wystawione rozpoznanie, czyli jest tej choroby świadoma i dzięki temu może być leczona. Natomiast mniej więcej połowa funkcjonuje bez rozpoznania choroby i dlatego nie jest leczona w ogóle.

- Czy to oznacza, że cukrzyca nie daje objawów? Możemy żyć z tą chorobą nie wiedząc o tym?

U znacznego odsetka pacjentów cukrzyca typu 2 nie daje ewidentnych objawów i w związku z tym nie jest leczona. Dlatego zdecydowanie potrzeba efektywnych działań przesiewowych, ukierunkowanych na wychwycenie jak największej liczby pacjentów z tą chorobą. Ważne jest, aby w sposób aktywny poszukiwać jej w grupach ryzyka. Żeby nie powstawały sytuacje, gdy cukrzycę rozpoznaje się dopiero wtedy gdy występuje już jej powikłanie. Czyli np. osoba po pięćdziesiątym, sześćdziesiątym roku życia ląduje w szpitalu z zawałem mięśnia sercowego lub udarem mózgu i dopiero wtedy lekarze orientują się, że ten pacjent ma cukrzycę. Zapewne ma tę chorobę od wielu lat i gdyby była wcześniej rozpoznana i prawidłowo leczona, nie doszłoby do tak dramatycznej sytuacji.

Inne konsekwencje nieleczonej choroby to cukrzycowe uszkodzenie oczu, głównie siatkówki, tzw. retinopatia oraz cukrzycowa choroba nerek, czyli nefropatia. Oprócz tego może wystąpić także neuropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerwów obwodowych i nerwów autonomicznych. Trzeba powiedzieć, że wczesne rozpoznanie cukrzycy i właściwe leczenie pozwala zapobiec wystąpieniu tych powikłań. Pozwala nam więc na zmniejszenie chorobowości i inwalidztwa wśród osób dotkniętych cukrzycą.


Natomiast rzeczywiście, jeśli okres nierozpoznania trwa wiele lat i choroba postępuje, to oprócz tego, że mogą wystąpić powikłania, mogą także pojawić się ewidentne objawy wynikające z podwyższonego poziomu glukozy. Te objawy to nadmierne pragnienie, oddawanie dużej ilości moczu i spowodowana tym stopniowa utrata masy ciała.

Kto jest najbardziej zagrożony cukrzycą typu 2? Jak możemy się ustrzec przed zachorowaniem?

Do cukrzycy typu 2 predysponują dwie grupy czynników. Pierwsza to czynniki środowiskowe, druga genetyczne. Zacznijmy od czynników środowiskowych. Są one o tyle ważniejsze, że na nie mamy wpływ. To jest przede wszystkim otyłość, jako wynik dwóch zjawisk: niewłaściwej diety - wysokokalorycznej, wysokotłuszczowej i siedzącego trybu życia. Ponadto do cukrzycy typu 2 predestynuje również proces starzenia.
Drugi rodzaj czynników stanowią te genetyczne, wrodzone, które dziedziczymy od naszych rodziców, od naszych przodków i na nie niestety wpływu nie mamy. Nawet jeśli jesteśmy poważnie obciążeni ryzykiem genetycznym, warto to ryzyko zminimalizować . Można to robić poprzez właściwą, niskokaloryczną dietę, utrzymywanie szczupłej sylwetki, ruch i regularne ćwiczenia fizyczne.

Warto tutaj pamiętać, że jak wskazują bardzo wartościowe naukowo badania, w ciągu ostatnich 20 lat na terenie Polski, także na terenie Małopolski, czterokrotnie wzrosła zapadalność na cukrzycę typu 1. Tak, więc mimo tego, że oczywiście dominuje cukrzyca typu 2, to także rozgrywa się w tle cichy dramat wzrostu zapadalności na cukrzycę typu1.

Czy z cukrzycą można normalnie, zwyczajnie żyć?

Tak, z cukrzycą, z każdym typem cukrzycy można normalnie funkcjonować. Opieka medyczna, służba zdrowia w naszym kraju powinna taką możliwość zapewnić. Chory powinien przede wszystkim być właściwie wyedukowany. Powinien otrzymać prawidłowe leczenie farmakologiczne i właściwy tryb opieki ambulatoryjnej, a kiedy dojdzie do jakiegoś kryzysu zdrowotnego, także szpitalnej.

Zapewniam, chorzy na cukrzycę mogą normalnie funkcjonować. Mogą normalnie realizować swoje życiowe ambicje i cele. Pacjentki z cukrzycą typu 1 mogą zachodzić w ciąże i rodzić zdrowie dzieci. Diabetologia, medycyna jest w stanie im to zapewnić. Młodzi ludzie z cukrzycą typu 1 mogą normalnie kończyć studia i wykonywać taką pracę, jaką sobie wymarzą. No może z wyłączeniem niektórych zawodów, co do których istnieją oczywiste ograniczenia, takich jak np. pilot samolotu czy też zawodowy kierowca, ale poza tym nie widzę przeszkód, żeby byli oni naukowcami, lekarzami, prawnikami, inżynierami, czy też technikami, żeby pracowali na budowach, czy jako rzemieślnicy. Mogą wykonywać każdy zawód, który chcą wykonywać.

Podobnie nie widzę przeszkód, żeby pacjenci z cukrzycą typu 2, ci młodsi – w wieku lat trzydziestu paru, czterdziestu paru, normalnie wykonywali wyuczone zawody, o ile tylko są w sposób właściwy leczeni.

No i w końcu starsi pacjenci z cukrzycą typu 2 - pod warunkiem, że są prawidłowo leczeni, mogą przeżyć poza tym naprawdę zdrową i szczęśliwą starość.

Jakie badania profilaktyczne trzeba wykonywać, jak często?

W toku badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 2, u każdej osoby powyżej 45 roku życia powinno się oznaczyć poziom glukozy, co najmniej poziom glukozy na czczo. Jeżeli jest prawidłowy, to do kolejnego profilaktycznego badania należy wrócić po trzech latach. Natomiast, jeżeli poziom glukozy znajduje się w zakresie pośrednim, w stanie przedcukrzycowym, wtedy to badanie należy powtarzać co rok.

Ponadto, należy co roku badać osoby z tzw. grupy ryzyka. To są pacjenci, którzy mają osoby z cukrzycą typu 2 w rodzinie, pacjenci z otyłością, kobiety, które urodziły dzieci o dużej masie urodzeniowej, kobiety, które przeszły cukrzycę ciążową. To są wszystkie osoby z nadciśnieniem tętniczym oraz chorzy kardiologiczni. Suma sumarum trzeba powiedzieć, że znaczny odsetek naszego społeczeństwa, powinien się regularnym badaniom przesiewowym poddawać.

Jak wygląda opieka diabetologiczna w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie?

Jednostką sprawującą opiekę nad chorymi na cukrzycę, w ramach Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie jest Klinika Chorób Metabolicznych, jednostka o prawie już 40-letniej tradycji, w której pracuje 12 specjalistów diabetologii. Każdy z nich, co najmniej z tytułem doktora medycyny, w tym jeden doktor habilitowany i dwóch profesorów diabetologii.

Placówka świadczy pełen zakres usług medycznych dla chorych na cukrzycę. Specjalizuje się w kilku obszarach, w których ma charakter referencyjny nie tylko w skali Krakowa i regionu, ale także w skali całej Polski. Tu wymieniłbym zastosowanie nowych technologii w leczeniu diabetologicznym, takich jak osobiste pompy insulinowe i ciągłe monitorowanie glikemii. Także opiekę nad chorymi ciężarnymi, z ciążą powikłaną cukrzycą - codziennie jest u nas kilkadziesiąt kobiet ciężarnych z różnymi formami cukrzycy wikłającymi ciąże – z cukrzycą ciążową czy przedciążową. Kierowane są do nas chore z terenu całego województwa i nie tylko.

Kolejnym obszarem wyjątkowej kompetencji naszego Oddziału jest kwestia stopy cukrzycowej. Klinika dysponuje nowoczesnym wyposażeniem. Prowadzi wielodyscyplinarny gabinet stopy cukrzycowej, w którym pracują specjaliści z tej jednostki
: Dr Teresa Koblik, dr Przemysław Witek, ale także współdziałający z nami lekarze specjaliści z innych jednostek, np. II Kliniki Chirurgii.

Kolejnym obszarem szczególnego zainteresowania klinicznego są rzadkie formy cukrzycy, genetycznie uwarunkowane i związana z tym diagnostyka różnicowa cukrzycy Poziom kompetencji Oddziału Klinicznego Kliniki Chorób Metabolicznych określiłbym nie tylko na poziomie krajowym, ale wręcz europejskim. Bardzo wiele publikujemy, właśnie na temat genetyki cukrzycy, genetyki monogenowej, wpływu takiej diagnozy genetycznej na sposób leczenia.

Do tego można jeszcze dodać kwestię otyłości olbrzymiej i nowoczesnych metod jej leczenia, m.in. metod zabiegowych we współpracy z II Klinika Chirurgii., czy też kwestię zaburzeń lipidowych, współistniejących i nie współistniejących z cukrzycą. Są to podstawowe obszary naszych zainteresowań.

Dziękuję bardzo za rozmowę.

 

Prof. dr hab. n. med. Maciej Małecki jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego i Członkiem Rady Naukowej Programu Prewencji i Leczenia Cukrzycy w Polsce, kierownikiem licznych programów naukowo – badawczych oraz laureatem nagrody Prezesa Rady Ministrów za największe osiągnięcie medycyny w 2006 roku za cykl publikacji dot. badań nad doborem optymalnych metod leczenia pacjentów z cukrzycą o podłożu genetycznym,.

Rozmawiała:
Anna Drukała
Biuro Prasowe Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie